Co znaczą emoji w rozmowie?

Czat odebrał nam ton głosu, tempo mówienia i mimikę. Emoji wskoczyły dokładnie w to puste miejsce — i przejęły część roboty, którą wcześniej wykonywała twarz. Dlatego czyta się je nie jako obrazki, ale jako instrukcję odczytu dołączoną do tekstu: „to było żartem”, „nie gniewam się”, „mówię serio, ale łagodnie”.

To samo zjawisko, co przy kropce na końcu krótkiej odpowiedzi: znak sam w sobie nic nie znaczy, znaczy dopiero na tle tego, co ta osoba robi zwykle. Emoji są po prostu bardziej rozbudowanym alfabetem tej samej warstwy podtekstu.

Po wrzuceniu czatu emoji są analizowane osobno, jako własna warstwa danych — nie jako szum do odfiltrowania:

• Ranking emoji per osobaKtóre emoji są czyje — osobno dla każdej ze stron rozmowy.
• Udział wiadomości z emojiIle procent Twoich wiadomości w ogóle je zawiera.
• Trendy w czasieCzy używacie ich coraz więcej, czy coraz mniej — i od kiedy.
• Emoji w analizie sentymentuEmoji dokładają się do wydźwięku wiadomości, nie są pomijane.
• Reakcje na wiadomościKto reaguje, na co i jak często — reakcja to też wiadomość.
• Porównanie osóbRóżnica między Wami, czyli miejsce, gdzie robi się ciekawie.

Emotikony nie są neutralnym dodatkiem do zdania — zmieniają jego odczyt. W eksperymencie Derks, Bosa i von Grumbkowa emotikon wzmacniał wydźwięk wiadomości, a zestawiony z treścią o przeciwnym znaku pozwalał zbudować dwuznaczność albo wyrazić ironię^[1]. Autorzy podsumowali to wprost: emotikony pełnią w sieci w dużej mierze te same funkcje, co zachowania niewerbalne w rozmowie twarzą w twarz.

Nie znaczy to jednak, że emoji zawsze ociepla. Ella Glikson, Arik Cheshin i Gerben van Kleef opisali w 2018 roku w Social Psychological and Personality Science (tom 9, strony 614–625) serię eksperymentów, w których uśmiechnięta buźka w wiadomości służbowej wcale nie podnosiła postrzeganego ciepła nadawcy, za to obniżała ocenę jego kompetencji, a siła efektu zależała od formalności sytuacji^[2]. Tytuł ich pracy streszcza rzecz lepiej niż jakikolwiek słownik emotek: buźka to nie uśmiech.

W prywatnym czacie stawki są inne niż w mailu do przełożonego, ale kierunek wniosku zostaje ten sam. Znaczenie robi dopasowanie znaku do sytuacji i do własnego zwyczaju, nie sama obecność emoji w wiadomości.

Ostatni sygnał jest najprostszy do policzenia i najczęściej pomijany: asymetria. Jeśli jedna osoba używa emoji regularnie, a druga prawie wcale, może to świadczyć o różnicy w zaangażowaniu emocjonalnym. PodTeksT mierzy tę różnicę wprost i pokazuje ją obok siebie, per osoba.

Bywa, ale nie za sprawą samego znaku, tylko miejsca, w którym stoi. Buźka dopisana do zdania łagodzi jego wymowę. Buźka wysłana zamiast zdania zamyka temat i właśnie dlatego czyta się ją jako dystans, choć przedstawia uśmiech.

Różnica pokoleniowa w odczytywaniu emoji jest udokumentowana. Susan Herring i Ashley Dainas ogłosiły w 2020 roku w ACM Transactions on Social Computing (tom 3, numer 2) wyniki ankiety na 519 osobach, z czego 354 miały poniżej trzydziestu lat: starsi respondenci częściej nie rozpoznawali funkcji emoji albo odczytywali je dosłownie, młodsi czytali je w sposób bardziej skonwencjonalizowany^[3]. Dwie osoby mogą więc patrzeć na tę samą buźkę i widzieć dwa różne komunikaty, bez niczyjej złej woli.

Tego sporu nie rozstrzygniemy za Was i nie o to chodzi. PodTeksT pokazuje, jak często dana buźka pada u każdej ze stron i w jakim otoczeniu tekstowym, bo dopiero to daje punkt odniesienia. Bez niego zostaje wróżenie z jednego znaku. Ta sama mechanika rządzi najkrótszymi odpowiedziami słownymi, o czym piszemy przy okazji pytania, co znaczy „hmm” w rozmowie.

Nie istnieje słownik, w którym 🙂 znaczy „chłód”, a 😂 „śmiech”. Znaczenie powstaje w konkretnej relacji: u jednej pary buźka jest domyślnym zakończeniem każdej wiadomości, u innej pojawia się raz na miesiąc i wtedy naprawdę coś znaczy. Dlatego pojedyncze emoji nie jest dowodem na nic — dowodem bywa dopiero zmiana.

Z tego samego powodu nasz silnik sentymentu czyta emoji razem z otaczającym je kontekstem, a nie jako samodzielne tokeny z przypisaną wartością. Zliczanie emoji bez kontekstu daje ranking. Dopiero kontekst daje znaczenie.